Diyelim ki İzmir’de yedi şubeli bir kahve zinciri bize bir tablo gönderiyor: beş boy bardak, ikisi çift cidarlı, dört kapak çapı, iki kılıf boyu. Teklifimiz her boyun karşısına 10.000 adet minimum yazıyor. Beş boy, beş sipariş. En küçük bardak yedi şubede yılda 6.000 adet satılıyor.

Tabloyu menü yazmış, içecek içecek; bu olağan. Makinenin dayattığını kimse sormamış: her boy için bir ayar ve bir minimum.

Zincirin siparişi bardak değil, program olur: az boy, mümkün olduğunca az kapak ailesi, tek tasarım ve her boy için ayrı minimum. Minimum program için değil boy başına geçerlidir: üç boy üç sipariştir. Programı kapaktan kurup menüyü sonra üstüne oturtan zincir üç bardak ve iki kapakla çıkar; çoğu zincirde üçünden biri de baskısız kalır. Zincirler için ürettiğimiz programlarda hatalar hep aynı sırayla geliyor: önce fazla boy, sonra yarısına uymayan kapak, sonra en küçük boyda iki yıllık stok demek olan bir minimum. Bu yazı kararları doğru sırayla ele alıyor; sonunda da GEKAP beyanı için üreticiden ne isteneceğini ve bir tablonun programa dönüşmesi için bize ne göndermeniz gerektiğini söylüyor.

Bir bardak programının gerçekten kaç boya ihtiyacı var?

Çoğu zincirde üç; hangi üçü olduğunu menü belirler. Espresso ve küçük sütlü içecek ağırlıklı markada 4, 8 ve 12 oz, büyük latteyi 16 oz’da verende 8, 12 ve 16 oz. Boy listemiz tek cidarda 4’ten 22 oz’a, çift cidarda 8’den 16 oz’a uzanıyor. Listede sekiz tek cidarlı boy olması, programın sekiz boy istediği anlamına gelmez. Menüyü içecek adıyla değil hacimle okuyun: espresso ve cortado için 100 ml, americano ve filtre için 200 ml, cappuccino ve latte için 300 ml. İzmir’deki zincirin listesinde 6 ve 7 oz da vardı, çünkü iki içecek iki boyun arasına düşüyordu. İkisi de 8 oz’a sığar; dolum çizgisi değişir, bardak kalır.

Türk kahvesi ve çay için ayrı boy açmak da sık sorulan bir konu. Türk kahvesi fincan hacmiyle 4 oz’a sığar; çay çoğunlukla 8 oz’a oturur. Programı bu iki içecek için genişletmeden önce yıllık adede bakın. Her boy için uyguladığımız ölçüt şu: yılda minimumdan az satıyorsa baskılı programa girmez. Ya listeden çıkar ya baskısız alınır. Yedi şube için bu boy 4 oz: yılda 6.000 adet; 10.000’lik baskılı parti hesapla yirmi ay depoda bekler, iki yılda menü değişir, logo değişir, web adresi değişir. Espresso baskısız standart bardakta servis edilir; marka zaten iki büyük bardakta görünür. Baskısız demek baskı onayı yok, tasarım başına minimum yok demektir. Markanın mutlaka görünmesi gereken yerde baskılı kılıf devreye girer; kılıfın da kendi minimumu ve kendi uyumu vardır, ikisini de teklifte ayrı satır olarak sorun.

Tek cidar mı çift cidar mı: hangi boya hangi cidar?

Cidar tipi boy başına kararlaştırılır, çünkü bazı boylarda kapağı değiştirir; bizde bu boy 12 oz. Tek cidar daha hafif bardaktır; espresso ve elde uzun tutulmayan sıcak içecekler için yeter. Çift cidarın dışında ikinci bir cidar vardır, daha iyi yalıtır ve içecek sıcaklığına göre kılıf ihtiyacını azaltabilir; ürün sayfamızda da bu kadarını yazıyoruz, “kılıf gerekmez” demiyoruz. Kılıf üçüncü yoldur: yalnız sıcak içecekte kılıf giyen tek cidarlı bardak. Tezgâhta bir hareket, depoda bir kalem daha demektir; ama çift cidar siparişinden kurtarır.

Ürün tablosunda yazan ama kimsenin okumadığı satır şu: tek cidarlı 12 oz’un üst çapı 80 mm, çift cidarlı 12 oz’un 90 mm. Aynı hacim, başka kapak. 8 oz iki cidarda da 80 mm’de kalır, 16 oz iki cidarda da 90 mm’de; yalnız 12 oz değişir. 8 oz’u tek cidar, 12 oz’u çift cidar sipariş ederseniz aynı aileden iki bardak aldığınızı sanırken iki kapak çapı taşırsınız. İkisini de tek cidar alırsanız 80 mm’lik tek kapak yeter. Cidar kararı bu yüzden depoda kaç kapak boyu duracağını belirler ve baskıdan önce verilir. Bardakla kapak uymayınca kapağın neden sızdırdığı ayrı bir yazının konusu; buradaki konu ondan bir önceki adım.

Hangi kapak hangi bardağa uyar?

Kapak, bardağın üst çapına göre seçilir. Ürün sayfamızda bunun için göze çarpmayan bir satır var: “Plastik sıcak kapaklar: 4 oz: Ø62 mm · 7 oz: Ø72 mm · 6/8/12 oz: Ø80 mm · 14/16/22 oz: Ø90 mm”. Bu satır, program hakkında hacimden daha çok şey söyler. Dört kapak çapı var ve her tek cidarlı boy tam olarak birine ait; çift cidarlı 12 oz’da çap 90 mm’ye kayar. Tek cidarlı 8 ve 12 oz’dan oluşan program tek kapakla yürür. Tek cidarlı 4, 8 ve 12 oz iki kapak ister: espresso için 62 mm, diğer ikisi için 80 mm. 16 oz eklenirse üçüncü çap gelir. Uyumlu kapakları plastik ve kâğıt olarak biz veriyoruz; teklifte boy başına çapıyla ayrı satırdır.

Kâğıt kapakta aile daha kısa: 8 oz için 80 mm, 12 ve 16 oz için 90 mm. Tek cidarlı 80 mm’lik 12 oz için listede kâğıt kapak yok. Yani 12 oz’unda kâğıt kapak isteyen zincir 90 mm’lik çift cidarlı 12 oz’u alır; bu da 8 oz ile paylaşılan 80 mm’lik aileyi bozar. Kâğıt kapak kararı bu yüzden cidar kararıdır. Uyumu baskı onayından önce kapaklı baskısız numunede deneyin; numuneyi teklifle birlikte isteyin. Kapak başka tedarikçiden geliyorsa çapını ürün tablosundaki çapla karşılaştırın; bir milimetre fark bardağı rafta bırakır. Fazladan kapak ailesinin maliyetini zincir ilk siparişte değil, her şubeye iki yerine üç koli kapak gönderirken anlar. Biz talepte “kapak” yazılmış ama çap yazılmamışsa daha ilk okumada sorarız: hangi kapak?

Minimum neden program için değil boy başına geçerli?

Çünkü bardak ofsette basılır ve ofset her boyun açınımına göre kalıp ister; iki boy iki kalıp takımı, iki ayar, iki parti demektir. 8 oz bardağın açınımı 12 oz’unkinden başka bir karton parçasıdır. Kalıplar, baskı makinesinin ayarı, kesim ve bardak makinesinde şekillendirme her boy için ayrı işlemdir. Bir boyun adedi bu yüzden öbür boyun minimumunu doldurmaz; bizde boy ve tasarım başına 10.000 adettir. Nedeni bizim tercihimiz değil, ofsetin işleyişi. Teklifler arasında karşılaştırabileceğiniz şey minimumun seviyesidir; onu da hep boy başına yazdırın.

Planlama için anlamı şu: boy başına yıllık ihtiyaç, o boyun baskılı programa girip girmeyeceğini belirler. Ya boy minimumu yaklaşık on iki ayda eritir ya baskısız ürüne geçer. Bir boyun programa girip girmeyeceğine zincir karar verir, biz değil; bu kararı görünür kılan, talepte boy başına yazılan yıllık adettir. Sınır 10.000 rakamı değil, 10.000 bardağın tasarımda bir şey değişmeden depoda durabileceği süredir.

Üç boya tek tasarım: logo nasıl yerleşir?

Renk bir kez Pantone referansı olarak sabitlenir, logo her boy için yeniden yerleştirilir; referans kalır, dosya her boyda ayrıdır. Karton bardağı ofsette CMYK ve Pantone ile basıyoruz; zincirde baskı onayının en önemli satırı Pantone numarasıdır, her boyda aynı numara. Değişen, yüzeydir. 4 oz’un üst çapı 62 mm, yüksekliği 62 mm; tek cidarlı 12 oz 80 mm çap, 117 mm yükseklik. Büyük bardakta slogan ve adresle rahat oturan logo küçükte lekeye döner. Bu yüzden grafikeriniz ya da ajansınız tek ölçeklenmiş dosya yerine üç dosya hazırlar; her boyun açınım şablonunu biz veriyoruz ve her boy kendi provasıyla onaylanır. Deneyimimize göre en küçük bardakta yaklaşık iki milimetrenin altına inen yazı, özellikle koyu zemin üstüne beyaz yazıysa, ofsette dolma riski taşır; en küçük boyu ekranda değil provada kontrol edin.

Ambalajını ürettiğimiz Ben’s Cookies’te 4 oz tek cidar, 8 ve 12 oz çift cidar; hepsinde kırmızı zemin üzerine aynı beyaz çizgi figür, aynı renk referansı. Bu program üç kapak çapı taşır, 62, 80 ve 90 mm; zincir sıcak içeceklerde kılıfsız çift cidar istediği için bunu bilerek seçti. Tek kapak ailesi hedeftir, kural değil; önemli olan, provayı imzalamadan neyi neye değiştiğinizi bilmek. O zincirin sekiz ürün grubunun tek tasarım altında nasıl tutulduğu Ben’s Cookies vaka çalışması sayfasında.

GEKAP ve Avrupa: bardağı kim beyan eder?

Geri Kazanım Katılım Payı beyanı ambalaj miktarına, yani kiloya göre verilir; beyanı kimin vereceği ambalajın tipine ve alım şekline göre değişir, bunu mali müşavirinizle netleştirin. Kim verecekse ihtiyacı aynıdır: bardak, kapak ve kılıfın boy ve cidar tipine göre adet ağırlığı. Bunu teklifle birlikte isteyin, çünkü beyan adetle değil kiloyla yapılır. Çift cidarlı bardak tek cidarlıdan ağırdır ve satılan içecek başına beyana daha çok kilo ekler; çift cidarla kılıf arasında seçim yaparken bu da hesaba girer. Çift cidarın aleyhine yazılacak tek şey bu.

Avrupa’da şube açan ya da oradaki bir zincire bardak gönderen okur için bir not. Almanya’da 1 Ocak 2023’ten beri paket içecek satan işletme, malzemesi ne olursa olsun tek kullanımlık bardağın yanında yeniden kullanılabilir bir seçenek sunmak zorunda; en fazla beş çalışanı ve 80 m² satış alanı olan işletmeler muaf. Fransa’da yerinde tüketimde yirmi kişiden fazla oturan işletme yeniden kullanılabilir servis kullanıyor; baskılı karton bardak paket satışta kalıyor. Bunlar o pazarların kuralı, Türkiye’deki işletmenin yükümlülüğü değil; ama o pazara gidiyorsanız alıcının teklifinize soracağı çerçeve budur ve Avrupa’daki alıcı da adet ağırlığını kendi beyanı için ister. Orada kapsamda olan sizin alıcınız ya da şubenizdir; kuralı o ülkenin danışmanıyla okuyun.

Zincir nasıl sipariş verir: boy başına yıllık ihtiyaç, çağrı, stok?

Bardak programı boy başına yıllık ihtiyaç olarak planlanır ve çağrılarla teslim edilir; ilk üretim bizde baskı onayından sonra yaklaşık 15 ile 20 iş günü sürer. Sonraki çağrılar için iki model var ve hangisinin geçerli olduğu teklifte yazmalı: ya her çağrı ayrı bir üretimdir, o zaman boy başına minimum her çağrıda geçerlidir ve süre çağrı tarihinden başlar; ya da yıllık ihtiyaç tek partide basılır, üreticide stoklanır ve parça parça çağrılır, o zaman çağrı üretim değil yüklemedir. Çerçeve sözleşme, stok ve kalan miktarın nasıl kurulduğunu baskılı ambalajda çerçeve sözleşme yazısında anlattık. Çağrı planına bayramları da koyun: resmî tatil iş günü sayılmaz, 15 ile 20 iş günlük süre takvimde uzar, üstüne nakliye eklenir; bayrama denk gelen çağrı, bayram tatili kadar erkene çekilmezse şube bardaksız kalır. İlk siparişten önce üreticiye beş soru:

  • Hangi kapak ailesi hangi boyuma uyuyor, çapı kaç, çift cidarda ya da kâğıt kapakta aile değişiyor mu?
  • Minimum boy başına mı program için mi; her çağrıda yeniden geçerli mi?
  • Bütün boylar için hangi Pantone referansı tutuluyor; her boy için açınım şablonu ve ayrı prova alıyor muyum?
  • İlk üretim baskı onayından sonra kaç iş günü; sonraki çağrıda süre ne?
  • GEKAP beyanı için bardak, kapak ve kılıfın boy ve cidar tipine göre adet ağırlığını alabilir miyim?

Yedi şubenin beş boyu üçe indi: 8 ve 12 oz tek cidar baskılı, sıcak içecekte kılıf, 80 mm’lik tek kapak; 4 oz baskısız, 62 mm kapağıyla. Beş yerine iki baskılı sipariş, dört yerine iki kapak ailesi. Yaz için düşünülen soğuk içecek bardağı 16 oz listede kaldı, baskısız; adedi kalıbı haklı çıkarana kadar. Bize gelirken üç şey yeter: içecek başına yıllık adediyle menü, Pantone numarasıyla vektör logo ve boy başına istediğiniz cidar tipi. Karşılığında boy başına bir tablo gönderiyoruz: kapak ailesi ve çapı, minimum, üretim süresi, adet ağırlığı. Bütün boylar, çaplar ve kapak aileleriyle tam tablo özel baskılı karton bardak sayfasında; bu yazıdaki çaplar oradan alındı.

Özet

  • Bas Packaging’de özel baskılı karton bardak minimumu boy ve tasarım başına 10.000 adettir; üç boy 30.000’lik tek sipariş değil üç sipariştir.
  • Bardak programı çoğunlukla üç boyla kurulur; yılda minimumdan az satan boy baskısız kalır.
  • Kapak üst çapa göre seçilir: tek cidarlı 6, 8 ve 12 oz 80 mm’yi paylaşır, 14, 16 ve 22 oz 90 mm’dir, 4 oz 62 mm; çift cidarlı 12 oz 90 mm’dir.
  • Kâğıt kapak 8 oz için 80 mm, 12 ve 16 oz için 90 mm’de vardır; 12 oz’da kâğıt kapak çift cidarlı bardak demektir.
  • GEKAP beyanı adetle değil kiloyla yapılır; üreticiden bardak, kapak ve kılıfın boy ve cidar tipine göre adet ağırlığı istenir.
  • Almanya’da 1 Ocak 2023’ten beri paket içecekte her tek kullanımlık bardağın yanında yeniden kullanılabilir seçenek zorunludur ve Fransa’da yirmi kişiden fazla oturan işletme yerinde yeniden kullanılabilir servis kullanır; bunlar o pazarların kuralıdır, Türkiye’deki işletmenin yükümlülüğü değil.