Diyelim ki Bursa’da bir dondurma üreticisi marketlere 300 ml kapta satıyor, kendi iki dükkânında da tezgâhta: yirmi çeşit, tek boy, tek logo. Bize gelen talep şu: her kapta çeşidin adı basılı olsun, çeşit başına fiyat. Teklifimizde minimum, tasarım başına 10.000 kap. Yirmi tasarım, 200.000 kap. Üretici yılda 60.000 kap satıyor.

Talep yanlış değil, yalnızca yanlış uçtan başlıyor: kapta yazması istenen çeşitten, yazılabileceği yüzeyden değil.

Çeşit kapta değil etikette yazar; kap markayı taşır. Çok çeşitli listelerin çoğu bu cümleye varır ve cümlenin bir kuralı var: bir çeşit, yılda tasarım başına minimumdan fazla kap satıyorsa kendi baskısını karşılar. Altında kalan her çeşit, çeşit etiketiyle marka kabında gider. Bir de etiketleme mevzuatının kendi başına çözdüğü bir nokta var: hazır ambalajlı üründe bileşenler, alerjenler ve net miktar çeşit başına yazılmak zorunda; yani her çeşit zaten kendi yüzeyini ister. Açık kalan tek soru nereye yazılacağı. Bu yazı üç yolu, kuralı, Türk Gıda Kodeksi’nin istediklerini ve yalnız yazın olan çeşidi ele alıyor.

Yirmi çeşit minimumu neden yirmiyle çarpar?

Çünkü dondurma kabı ofsette basılır ve her tasarım kendi kalıbını, kendi makine ayarını ve kendi baskı partisini ister. Minimum bu yüzden tasarım ve boy başına geçerlidir, bizde 10.000 adet. Üstünde “Vanilya” yazan kapla “Antep Fıstığı” yazan kap, baskı makinesi için iki ayrı üründür; aralarında yalnız bir kelime ve bir renk alanı fark olsa da. İki kabın aynı kartonu, aynı boyu ve aynı logoyu paylaşması kalıptan tasarruf ettirmez. Bu soru bize dondurma, kahve ve şarküteri üreticilerinden geliyor: aynı kap, aynı logo, on beş yirmi çeşit. Teklif isteyen taraf ürün listesinden yola çıkıyor, biz baskı kalıbından; ikisini aynı tabloya koyunca cevap görünür hâle geliyor.

Bursa’daki üretici için bu, tek boyda yirmi çeşidin yirmi sipariş olması demek; her biri 10.000, her birinin kendi onayı, kendi raf yeri. Yılda 60.000 kapta ortalama çeşit başına üç yıl stok; yılda 800 kap satan küçük çeşitlerde on iki yıl. Yirmi ayrı çeşit baskısı sipariş eden üretici görmedik. Doğru soru şu: bir ile dört arası tasarımla nasıl idare ederim?

Üç yol nedir: etiket, sleeve, çeşide özel baskı?

Çeşit etiketli marka kabı, çeşit başına sleeve (kuşak) takılan kap ya da birkaç büyük çeşit için çeşide özel baskı; listelerin çoğu birinciyle üçüncüyü birleştirir. Birinci yolda kap yalnız markayı taşır: logo, renk, belki bir slogan; boy başına tek tasarım, boy başına tek minimum. Çeşit, kapakta ya da yan yüzde bir etikette durur ve etiket zorunlu bilgileri de taşır. Etiket, kaptan başka yöntemle ve başka tirajla basılır; yılda 800 kap satan çeşit orada sorun değildir. Dolumda bir işlem eklenir, elle ya da etiketleme makinesiyle; etiket de dondurucuya dayanmalı. Standart yapıştırıcı −18 °C için yapılmamıştır ve dondurucuda kalkabilir; derin dondurucu yapıştırıcısı bu koşul için üretilir.

İkinci yol sleeve ya da bant: kabın etrafına sarılan, bütün yüzeyi çeşide açan bir kâğıt kuşak. Ayrı basılır ve kesilir; kendi minimumu ve kap boyuna oturan kendi ölçüsü vardır, dolumda bir hareket daha ister. Çeşidin bütün yüzeyde, büyük görünmesi istendiğinde, örneğin az çeşitli bir premium seride anlamlıdır. Yirmi çeşit için sorunu kaldırmaz, yerini değiştirir: yirmi kap tirajı yerine yirmi sleeve tirajı, her birinin kendi minimumuyla. Üçüncü yol çeşide özel baskının kendisi; hangi çeşitlerin onu taşıyabildiğini kural söyler. Üç yolun ortak noktası şu: üçü de bir yerden bedel ister. Etiket ve sleeve dolumda işlem ekler, çeşit baskısı depoda stok kalemi ekler. Hangi bedeli ödemeyi tercih ettiğinizi, kap sayısından önce dolum hattınızın hızı ve depo yeriniz belirler; teklifte üçünün de ayrı satır olarak yazılmasını isteyin ki karşılaştırma aynı kâğıtta yapılsın.

Kural nedir: çeşidin yıllık adedi minimumu geçiyor mu?

Bir çeşit, o kap boyundaki yıllık adedi tasarım başına minimumun üstündeyse kendi baskısını alır; altındaysa etiketle marka kabında gider. Hesap için çeşit başına iki rakam gerekir: son on iki ayda satılan kap ve hangi boyda satıldığı. Bursa’daki üreticinin listesi şöyle: vanilya 14.000, çikolata 11.000, Antep fıstığı 9.000, çilek 6.500, sonra 300 ile 2.500 arasında on altı çeşit. İki çeşit 10.000’in üstünde, biri hemen altında, gerisi çok altında.

Bundan çıkan program: vanilya ve çikolata kendi baskısıyla, 10.000’er kap; biri dokuz, öbürü on bir ayda biter. Antep fıstığı sınır durumu: adet tutarsa 10.000 kap on üç ayda biter; gelecek yıl belki 12.000 satar, belki 7.000, 7.000’de tiraj on yedi ay bekler. İki yıl aynı adedi gösterene kadar marka kabında kalır. Geri kalan her çeşit etiketle marka kabında. Yirmi tasarım üçe iner: iki çeşit baskısı, bir marka kabı. Üç sipariş, üç onay, üç raf. 10.000 sınırı bizim sınırımız; başka üreticide başka yerde olabilir; o zaman liste kayar, kural yerinde kalır.

Hesaba iki şey daha girer. Boy: 100 ml ve 300 ml’de satılan bir çeşidin iki ayrı yıllık adedi vardır, çünkü 100 ml ve 300 ml iki ayrı tasarımdır. Bir de zaman: çeşit baskısı, çeşidi tirajın ömrü boyunca sabitler. Ad, reçete ya da bileşen listesi önümüzdeki on iki ayda değişebilecekse çeşit etikete aittir; adet baskıyı karşılasa bile.

Kap hazır ambalajlıysa etikette ne yazmak zorunda?

Hazır ambalajlı gıdada zorunlu bilgiler ambalajın üstüne yazılır ve çoğu çeşitten çeşide değişir. Başta ürün adı, alerjenleri vurgulanmış bileşen listesi, net miktar, saklama koşulu, işletmenin adı ve adresi ve çoğu üründe en çok yer kaplayan kalem olan beslenme bildirimi olmak üzere; tam listeyi yönetmeliğin ilgili maddesiyle kontrol ettirin. Tavsiye edilen tüketim tarihi ve parti numarası partiye göre değişir; ne kaba basılır ne etikete, dolum hattında kodlanır. Bunu Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği düzenler. Market dolabında duran kap hazır ambalajlıdır. Bu bilgileri taşımak zorundadır ve vanilyadan Antep fıstığına neredeyse her satırı değişir. Mevzuatın kararı sizin yerinize verdiği nokta burası: her çeşit zaten kendi yüzeyini ister. Çeşit baskısında o yüzey kabın kendisidir, bileşen listesi tasarımın içindedir. Marka kabında o yüzey etikettir ve etiket iki işi birden görür: çeşit ve zorunlu bilgiler.

Tezgâh satışı başka. Dükkânda müşterinin önünde doldurulan kap hazır ambalajlı değildir; alerjen bilgisi o zaman bir panoda ya da dosyada sunulur, kapta yazmaz. Hem tezgâh hem market dolabı olan işletmenin iki cevaba ihtiyacı var: tezgâh kabı markayla yetinir, dolap kabı yetinmez. Dolap etiketi için ölçülere bakmak işe yarar: 250 ml kabımız 97 mm üst çapta 48 mm yüksek, 300 ml kap 90 mm çapta 82 mm yüksek. Yayvan 250’de etiketin doğal yeri kapak, uzun 300’de yan yüz; marka kabının tasarımında etiket alanı boş bırakılır, böylece etiket görselin üstüne gelmez. Etiket ölçüsünü kapla birlikte düşünmek bu yüzden teklif aşamasının işi. Zorunlu bilgilerin punto büyüklüğü ve ürüne özel ek kurallar gıda mevzuatı danışmanınızın konusu; bu yazı hukuki görüş değildir.

Çok çeşitli markalar için biz ne basıyoruz?

Birkaç boyda marka kabı, yanında PP (polipropilen) etiket ve yalnız adedin karşıladığı çeşitlerde çeşit baskısı. Aynı marka tasarımında marka kabı ve PP etiket, ambalajını ürettiğimiz Ben’s Cookies’in kurgusu da böyle: sekiz ürün grubu, aralarında 100 ile 400 ml arası dondurma kasesi ve PP etiket. Etiketi de biz veriyoruz; ölçüsü ve minimumu kap boyuna ve yerleşime göre teklifte ayrı satır. Sekiz ürün grubunun tek tasarım altında nasıl tutulduğu Ben’s Cookies vaka çalışması sayfasında.

Karşı örnek Pizza Time: ürün başına ayrı ölçü yerine üç sabit kutu boyu, tek marka tasarımı, az bıçak. Orada çeşit yerine boy değişiyor; cevap aynı: değişmeyen basılır, değişen tasarıma alınmaz. Yerini bulsun diye kaplarımızın ana verileri: beş boyda 100 ile 400 ml, ofsette CMYK ve Pantone, “Baskılı veya baskısız üretim”, minimum boy ve tasarım başına 10.000, süre onaydan sonra yaklaşık 15–20 iş günü; ölçüler özel baskılı dondurma bardakları sayfasında, bu yazıdaki 48 ve 82 mm oradan. Etiketin kapakta mı yan yüzde mi duracağı, dolum hattınızda etiketleme makinesi olup olmadığına göre de değişir; onu da soruyoruz. Top sayısının neden sipariş ölçüsü olmadığı ve hangi hacmin hangi porsiyona denk geldiği Baskılı dondurma bardağı: top sayısı sipariş ölçüsü değildir yazısında.

Çeşit değişince ne olur: sezon, sınırlı seri, yeni ürün?

O zaman etiket hesapsız kazanır. Mayıstan eylüle giden bir yaz çeşidi, yılbaşı için sınırlı seri, kalıcı olup olmayacağı belli olmayan yeni bir çeşit: hiçbiri tasarımı karşılamaz, çünkü hiçbiri on iki ay aynı kalmaz. Marka kabında giderler, etiketi sezonun istediği tirajda basılır. Yirmi çeşitli bir üreticide yirmi çeşidin tamamı nadiren bütün yıl döner; çoğunlukla on iki kadar temel çeşit, bir avuç da gelip giden olur ve o bir avuç, marka kabı için en güçlü gerekçedir. Bayram ve yaz sezonu için ayrı bir not: sezonluk çeşidin etiketi de sezondan önce basılmalı; etiket tirajı küçük ama onun da bir üretim süresi var ve dolum hattına etiket gelmeden kap doldurulamıyor. Çeşit listesini bize gönderirken hangi çeşidin hangi ayda satıldığını da yazarsanız etiket takvimini kap takvimiyle birlikte planlarız.

Çeşit baskısının da kendi değişim hali var. Vanilyanın bileşen listesi, vanilya çubuğu tedarikçisi değiştiği için değişirse eski listeli baskılı kap artık doğru değildir. Çeşit baskısında depoda belki 6.000 kap kalır; üstüne düzeltme etiketi yapıştırmak çoğu zaman çözer, mevzuat tarafını danışmanınıza sorun. Marka kabında bir etiket tasarımı değişir; dolum hattı aynı kabı doldurmaya devam eder, eski etiket rulosu kenara alınır, yeni rulo takılır. Çeşit baskısı kararına bu yüzden adetle birlikte reçetenin ne kadar oturduğu da girer. Sipariş vermeden önce üreticiye sorulacak beş soru:

  • Minimum tasarım ve boy başına mı; çeşit adı basılı kapta kaç adet?
  • Hangi etiket ölçüsü hangi kap boyuna uyuyor, kapak mı yan yüz mü; etiket tasarımı başına minimum ne?
  • Dondurucu için hangi yapıştırıcı öngörülüyor; −18 °C’de denemek için etiketli numune var mı?
  • Bir çeşidin zorunlu bilgileri gereken puntoda kabın tasarımına sığıyor mu; markaya yer kalıyor mu?
  • Çeşit başına sleeve ayrı satırda, kap boyuna oturan ölçüsü ve minimumuyla teklif edilebilir mi?

Bursa’daki üretici için yirmi tasarım üçe iner: vanilya ve çikolata baskılı, on sekiz çeşit 300 ml marka kabında yan yüz etiketiyle, tezgâh için aynı marka kabı etiketsiz. Teklif tek bir noktada şekil değiştirir: çeşit ve boy başına yıllık adedi öğrendiğimizde. O yüzden bize bu adetlerle çeşit listenizi, istediğiniz kap boylarını, ürünün hazır ambalajlı mı tezgâhta mı satıldığını ve Pantone numaralı vektör logonuzu gönderin; çeşit başına baskı mı etiket mi, satır başına minimum ve süre, boy başına etiket ölçüsü size yazılı döner. Yıllık 60.000 kabı tek marka kabında dört altı parti yerine çerçeve sözleşmeyle çağrıya bağlamak da mümkün; onun kuralları ayrı bir yazının konusu.

Özet

  • Bas Packaging’de baskılı dondurma kabı minimumu tasarım ve boy başına 10.000 adettir; çeşit adı basılı kap ayrı bir tasarımdır.
  • Bir çeşit, o kap boyundaki yıllık adedi minimumun üstündeyse kendi baskısını hak eder; diğerleri çeşit etiketiyle marka kabında gider.
  • Hazır ambalajlı dondurmada Türk Gıda Kodeksi başta ürün adı, alerjenli bileşen listesi, net miktar, saklama koşulu ve işletme bilgisi olmak üzere zorunlu bilgileri ambalajda ister; tezgâhta zorunlu bilgilerin tamamı değil alerjen bilgisi sunulur.
  • Çeşit başına sleeve ayrı basılır ve kesilir, kendi minimumu vardır ve dolumda bir işlem ekler.
  • Standart yapıştırıcı −18 °C için yapılmamıştır ve dondurucuda kalkabilir; donmuş üründe etiket için derin dondurucu yapıştırıcısı isteyin.
  • Kaplar 100, 200, 250, 300 ve 400 ml; ofsette CMYK ve Pantone baskı, süre onaydan sonra yaklaşık 15–20 iş günü; 250 ml kap 48 mm, 300 ml kap 82 mm yüksektir.